OHSAS 18001 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ GENEL İLKELERİ
Emel OKUMUŞ İnşaat Mühendisi RİSK MED Uzmanı

OHSAS 18001 YÖNETİM SİSTEMİ PLANI (OHSAS YSP)

1.1. GENEL

OHSAS 18001 Yönetim Sistemi Planı, işyerindeki değişik ve karmaşık iş faaliyetleri nedeniyle, işçi sağlığı ve iş güvenliği (İSİG) risklerinin sürekli ve değişken olduğu, ve bu risklere karşı alınacak önlemlerin sürekli izlenmesi gerekliliği ve hatta yeni ihtiyaçlar ortaya çıktıkca bu OHSAS YSP'nın da geliştirilmesi gerekliliği gözönüne alınarak hazırlanmalıdır.

OHSAS YSP genel yönetim sisteminin bir parçasıdır ve hazırlanmasında, ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi ile ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi planlarıyla birlikte uygulanabilir olmasına özen gösterilmelidir.

1.2. İŞÇİ SAĞLIĞI ve İŞ GÜVENLİĞİ

OHSAS YSP, işyerinde üretim ve hizmet güvenliğinden daha çok İSİG riklerinin ortadan kaldırılmasına yöneliktir

OHSAS YSP'nin amacı, işyerindeki İSİG risklerini sürekli kontrol altında tutarak, bu risklere karşı gerekli önlemleri zamanında almaktır. Yasal mevzuatdaki İSİG hükümlerinin uygulanma zorunluluğu da OHSAS YSP kapsamındadır.

OHSAS YSP ile hem işyerindeki sürekli veya geçici kendi çalışanlarının ve hem de varsa taşeron şirket çalışanlarının, ayrıca işyeri sınırları içerisine izinli yada izinsiz girmesi mümkün olan diğer kişilerin yaşamlarına etki edebilecek İSİG risklerini ortadan kaldırmak veya en aza indirmek için bir İSİG Yönetim Sistemi oluşturulmalı, OHSAS YSP uygulama içinde sürekli geliştirilerek İSİG yöntemlerine uyulduğundan emin olmak için uygulamalar yazılı olarak sürekli izlenilmeli, gerektiğinde OHSAS 18001 Yönetim Sistemi'nin tescile yetkili kuruluşlar tarafından belgelenmesi sağlanmalıdır.

OHSAS YSP uygulamaları, çalışma faaliyetlerinin türüne ve çalışma şekillerinden doğacak risklerin karmaşıklığına göre değiştirilerek sürdürülebilmeli, yazılı olarak izlenilerek ve kontrol altında bulundurularak, İSİG performansının sürekli geliştirilmesi amaç edinilmelidir.

Her seviyede işyeri çalışanlarının ayrı ayrı kendi İSİG yükümlülüklerini bilebilmeleri için gerekli bütün eğitim programları düzenlenmelidir. Dileyen herkes OHSAS 18001 YSP'na ulaşabiliyor olmalıdır.

1.3. PLANLAMA

İşyerinde hem işlerin ve hem de OHSAS 18001 Yönetim Sistemi uygulamalarının yürütülmesi ve geliştirilmesi için gerekli bütün bina, tesis, araç, gereç ve malzemeler işveren tarafından sağlanmalıdır.

İşyerine sadece, taşeron işçileri de dahil olmak üzere, yapacakları işe uygun mesleki yeterliliğe haiz işçilerin alınmasına ve çalıştırılmasına izin verilmeli ve iş sırasında mesleki yeterlilikleri izlenmelidir. Örnek olarak ehliyetsiz iş makinası kullanma, parlayıcı-patlayıcı malzeme kullanma yada elektrik işi yapma gibi başlı başına kaza nedeni olabilecek durumlara asla izin verilmemelidir.

İşyerinde yeterli uzman ve personel ile tesis ve malzemelere sahip bir İşyeri Hekimliği birimi oluşturularak, taşeron işçileri dahil olmak üzere işe başlayacak işçilerin sağlık durumlarının yapacakları işlere elverişli olup olmadığı hekim raporu ile belirlenmelidir. İşe başlamadan önce bütün işçilere ilk yardım eğitimi verilmeli, sağlık muayenesi ve ilk yardım eğitimini tamamlamamış işçiler işe başlatılmamalıdır. Yaralanma ve hastalanmalarda yerinde ilk müdahale yapabilmek ve gerekirse yaralı ve hastayı sağlık kurumlarına nakledebilmek için işyerinde bir ambülans bulundurulmalıdır.

İşyerinde yeterli uzman ve personel ile tesis ve malzemelere sahip İSİG Mühendisliği birimi oluşturularak, taşeron işçileri de dahil olmak üzere işe başlamadan önce bütün işçilere gerekli kişisel koruyucu malzemeler verilmeli ve işçilere bunların kullanılması konusunda eğitim yapılmalıdır. Kişisel koruyucu malzameleri verilmemiş ve eğitimlerini tamamlamamış işçiler işe başlatılmamalıdır.

Rutin olan yada olmayan işyerindeki tüm çalışmalarda, taşeron ve ziyaretçiler dahil iş bölgesine girme olanağı olan bütün kişiler için, her hangi bir iş kazası yada meslek hastalığı durumu ortaya çıkmadan önce,

- İşyerindeki bütün tehlikeli durumlar,

• - Tehlikeli durumların ortaya çıkarabileceği riskler,
• - Tehlikeli durumlara ve bunların risklerine karşı hemen alınabilecek önlemler,
• - Tehlikeli durumlara ve bunların risklerine karşı önlem alınması finans ve yatırım gerektiren durumlar,
• - Bu önlemlerin zamanında alınıp alınmadığı

gibi durumlar İSİG Mühendisliği birimi tarafından sürekli olarak tesbit edilerek, izlenilerek, kontrol edilmelidir. Yapılan uygulamar kapsamlı ve yazılı olarak tanımlanarak sınıflandırılmalıdır.

İşyerinde, İş Yasası'ndaki tanıma uygun bir İSİG Kurulu oluşturulmalıdır. Bu Kurul'da, mevcut İSİG tehlike ve risk kontrol uygulamaları belirli periyotlarla gözden geçirilerek, İSİG uygulamalarının işyeri olanak ve deneyimleri, teknoloji tercihleri, finans-işletme koşulları, sürekli iyileştirme ilkesi ile uyumlu, etkin ve zamanında yürütülüp yürütülemediği ve bu uygulamaların daha da geliştirilmesi için gerekli başka hususlar görüşülmeli ve önlemler belirlenmelidir. İSİG Kurulu'nda ayrıca,

• - İSİG uygulamalarının hedefleri,
• - Hedeflere ulaşılması için yetki ve sorumluluk verilecek her düzeyde personel,
• - Hedeflerin gerçekleşme süreleri,
• - Değişen koşullara uyum için gerekli değişiklikler

gibi hususlar da düzenli olarak gözden geçirilmelidir.

1.4. UYGULAMA

OHSAS YSP'nda uygulama kolaylığı sağlamak için, bu uygulama sürecinde etkin olabilecek her personelin işlevi, yetki ve sorumlulukları belirlenmelidir.

İSİG konusunda en büyük sorumluluk İşverene aittir. İşveren, OHSAS YSP'nın uygulama, kontrol ve geliştirilmesi için insan kaynakları ve uzmanlık becerileri, teknoloji ve finans kaynakları sağlamalı, ayrıca üst düzey bir yöneticiye;

• - OHSAS YSP göre uygulamaları yürürlüğe koymak, uygulamak ve sürekliliğini izlemek
• - İSİG uygulamaları performans raporlarını incelenmesi için İşverene sunmak,
• - OHSAS Yönetim Sistemi'nin geliştirilmesine üst düzeyde destek vermek

amaçları ile özel yetki vererek, OHSAS YSP'nın işyerinin bütün yönetim kademelerinde gereğince uygulandığını izlemelidir.

OHSAS YSP'na işyerindeki bütün çalışanların bilinçli katılımını sağlamak için, bölümündeki risklerin yoğunluk durumu, sorumluluk ve yeteneklerine göre, bütün personele

• - İSİG uygulamalarının koşullarına uyumun önemi,
• - Kendi işlerindeki gerçek ve potansiyel riskler ve sonuçlar,
• - Kişisel performanlarını geliştirmenin yararları,
• - Acil durumlarda görev ve sorumlulukları
• - İSİG uygulamalarına uymamanın potansiyel sonuçları

gibi konularda eğitim yada uygulama yaptırılmalıdır.

İSİG uygulamalarına bütün çalışanların katılımını sağlamak için, her birimde tehlikenin niteliği, yeri ve tehlikeye uğraması muhtemel ekipleri tanımlayan Tehlike Bildirim Formları bulundurulmalı, her çalışan bu formu doldurup en yakın amirine yada İSİG görevlisine iletebilmelidir. Ayrıca OHSAS YSP uygulamalarında bütün çalışanların önerileri dikkate alınmalıdır.

Tehlikenin, riskin yerine ve alınması gerekli önlemlerin niteliğine göre, işyerinin çeşitli yerlerine yeterli sayı ve nitelikte uyarı levhaları konulmalıdır.

İşyerindeki bilgiler, hem yazılı dökümanlarla ve hem de bilgisayar ortamında saklanarak bilgi birikimi sağlanılmalıdır. Etkenlik ve verimlilik yönünden döküman sayısı en az seviyede tutulmaya çalışılmalı ve,

• - Veri veya döküman yerinin kolayca bulunabilir olması,
• - Yetkili personel tarafından periyodik olarak düzenlenmesi,
• - Döküman ve verilerin güncel hali ile bulundurulması,
• - Güncelliğini yitirmiş döküman ve kayıtların kaldırılarak yanlışlıkla kullanılmasının önlenmesi,
• - Arşivlenerek döküman ve verilerin kolayca tanımlanması

hususları sağlanmalıdır.

İşyerinde satın alınan yada kullanılan İSİG riski taşıyan maddeler, cihazlar ve hizmetler tesbit edilerek, bunlara ait işlem ve koşulları belirlemek için taşeron ve tedarikçilerle haberleşilmelidir.

İşyerinin işletim, donanım, makineler, çalıştırma talimatları ve iş organizasyonu, işyeri dizaynı gibi süreçlerin tanım ve sıralamasını yapılırken İSİG risklerinin kaynağında yokedilmesine özen gösterilmelidir.

Acil durumlar ve kazaların olma potansiyelleri belirlenerek, bunlarla ilgili sakatlık yada hastalık olaylarını önlemek veya hafifletmek için önlemler alınmalı, kaza veya olay olduktan sonra ilk yardım ve tedavi için harekete geçme planları yapılmalı, uygulanmalı ve pratik aralıklarla test edilmelidir.

1.5. KONTROL ve GELİŞTİRME

İSİG uygulamalarının gelişme performansları düzenli izlenilmeli ve ölçülmesi için işyerinin ihtiyaçlarına ve İSİG amaçlarına uygun yöntemler geliştirilmelidir. İlk olarak, kaza ve sağlık bozukluklarının oluşmaması için İSİG gereklerine uygunluk çalışmalarının performansları ölçülerek, kaza ve sağlık bozuklukları sonrası tarihsel delilleri incelemek için ayrıca olay sonrası ölçümler yapılmalıdır.

İzleme sonucunda önleyici ve düzeltici uygulamalara hız verebilmek için izleme ve ölçüm sonuçlarının kayıt ve verileri tutulmalıdır. Performans ölçümü ve izlenmesi için gerektiğinde cihaz da kullanılmalıdır.

Kaza, olay yada uygunsuzluklar meydana gelmişse,

• - Bunları araştırmak ve gereğini yapmak,
• - Bunların sonuçlarının olumsuz sonuçlarını hafifletmek,
• - Düzeltici ve önleyici faaliyetleri başlatıp sonuçlandırmak ve bu faaliyetlerin etkinliğinden emin olmak

için gerekli çalışmalar yapılmalıdır. Gerçek ve potansiyel uygunsuz davranışların nedenlerini ortadan kaldırmak için yapılacak düzeltici ve önleyici çalışmaları uygulamadan önce, risk değerlendirmesi yapılmalı, bu çalışmalar sorunların büyüklüğü ile orantılı ve karşılaşılan İSİG riski ile ölçülebilir olmalıdır. Düzeltici ve önleyici çalışmalar, bazı döküman ve verilerin güncelleştirilmesini gerektiriyorsa, bu değişiklikler yapılmalıdır.

İSİG kayıt ve verilerinin tanımı, bakımı, kullanımı, incelenmesi ve denetimi belirli prosedür içinde yapılmalı, kayıt ve veriler okunaklı, kolayca tanınabilir, izlenebilir, kolay ulaşılabilinir, bozulma ve kaybolmaya karşı korumalı şekilde arşivlenmelidir.

OHSAS 18001 Yönetim Sistemi, İSİG düzenlemelerinin uygunluğu, uygulamaların gereğince yapıldığı, işyerinin ihtiyaçlarına ve amaçlarına etkinlikle cevap verdiği konularında, gözden geçirilen aktiviteden doğrudan sorumlu olmayan özerk kişilerce denetlenmeli, daha önceki denetim sonuçları da incelenmeli ve son denetimin sonuçları işverene bildirilmelidir.

1.6. SİSTEMİN GÖZDEN GEÇİRİLMESİ

İşveren, gerekli bilgi ve belgeleri edinerek ve kendi belirleyeceği periyotlarla OHSAS 18001 Yönetim Sistemini uygunluk, yeterlik ve etkenliğin sürekliliği yönünden gözden geçirmeli ve bu inceleme de belgelendirilmelidir. Bu incelemede, özerk denetim sonuçları, değişen durumlar ve sürekli gelişime yönelik görüşler dikkate alınarak, İSİG uygulamalarındaki olası politika, amaç ve diğer değişikliklere değinilmelidir.