FORKLİFLERDE TUTMA SİSTEMLERİNİN BAĞLANMASI VE KULLANILMASI
Mustafa YAZICI Makina Mühendisi RİSK MED Uzmanı

Giriş

Bu yazı, tutma sistemlerinin (koltuk tutucuları, emniyet kemerleri vb.) tasarımı, montajı ve kullanımı ile forkliftler üzerindeki tutturma noktaları ile ilgili yasal ve teknik şartlar hakkında bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Emniyet kemerlerinin takılması ile ilgili teknik bilgi veren, Hareketli çalışma ekipmanlarına devrilmeye karşı koruyucu yapılar, tutma sistemleri ve bunların bağlantı noktalarının eklenmesi broşürünün bütünleyicisi niteliğindedir ve bu broşür ile birlikte okunmalıdır.

Bu yazıyı kimler okumalı?

Bu rehberin hedef aldığı kişiler:

• Forkliftlere operatör ve yolcu kısıtlama sistemlerini (bundan sonra sadece ‘kısıtlama sistemi' olarak anılacak olan) ve/veya bağlantı noktalarını eklemek isteyen kullanıcılar ve bunları kiralayan kişiler,
• Forklift kullanan alt işverenler(taşeronlar),
• Operatörler ve forkliftleri kullanan kişilerin işverenleri.

Yasa neyi gerektiriyor?

İşyerinde Sağlık ve Güvenlik İdaresi Yönetmeliği 1999'a göre, işverenlerin ve serbest mesleklilerin riskleri değerlendirmeleri ve bunları hedef alan yeterli önlemleri almaları gerekmektedir. 4. yönetmelik, devrilme riskini her durumda önlemek için sağlık ve güvenlik tehlikeleriyle mücadele etme hiyerarşisine gönderme yapmaktadır. 14. yönetmelik, çalışanların, taşıma ekipmanını verilen bilgi ve eğitim doğrultusunda kullanmalarını şart koşmaktadır.

İş Ekipmanının Tedarik ve Kullanımı Yönetmeliği 1998 ‘de (PUWER) 27. yönetmelik, devrilme riskinin görüldüğü yerde operatörün forkliftin altında ezilmesini önlemek için bir kısıtlama sistemi geliştirilmesini şart koşmaktadır. 4. yönetmelik, iş ekipmanının, kullanılış amacına uygun olmasını gerektirmektedir.

Operatör tutucu ne zaman takılmalıdır?

Devrilmeye (90º'lik veya 180º'lik) bağlı yaralanma riskinin olduğu durumlarda ve operatörün forklift ve yer arasında sıkışma riskinin olduğu durumda, operatör sınırlandırıcı kullanılması gerekmektedir. Aynı zamanda, forkliftin bir kabinini olsa da, 180º'lik devrilmeye neden olabilecek durumlarda tutucu kullanılması zorunludur çünkü operatör devrilme esnasında savrulabilir.

Kullanıldığı bütün durumlar göz önüne alındığında forkliftlerin denge özellikleri devrilmeyi önleyecek yeterlilikte ise sınırlandırıcının takılmasına gerek yoktur. Kullanıcının forkliftle yer arasında sıkışamayacağı sadece 90ºye kadar devrilebilen erişimli forkliftlerde de sınırlandırıcı zorunlu değildir. Forkliftin, kullanım esnasında açılma olanağı bulunmayan, kendiliğinden kapanabilir ve sürgülü kapıları olan bir kabini olması durumu buna bir örnektir.

Operatör koltuğu yan-oturmalı olan ve arkadan kabine erişimin mümkün olduğu forkliftler ile ayakta kontrol edilen forkliftlerin operatör sınırlandırıcıya sahip olması zorunlu değildir. Bu tip makinalarda operatörün devrilme anında forkliftler ile yer arasında sıkışması beklenmemektedir.

Forkliftler düz, engebesiz yüzeylerde kullanıldıklarında ve hızları sınırlı olduğunda ciddi bir devrilme riski taşımamaktadır.

Erişimli Forklift Operatör tutucusunun takılamaması durumunda ne olur?

Riskin yüksek olduğu, operatör sınırlandırıcısının ise takılamadığı durumlarda, kısıtlama sistemi olan başka bir forklift kullanmanız gerekecektir.

Risklerin daha az belirgin olduğu ve operatör tutucunun ancak yapısal bazı değişikliklerden sonra monte edilebileceği durumlarda ise (örn. bazı eski forkliftlerde) risklerin gerekli değişikliklerin yapılmasını haklı çıkaracak kadar yüksek olmadığını kanıtlamanız gerekir.

Hangi forkliftler en fazla devrilme riski taşır?

Kullanım şekilleri ve koşulları dolayısıyla 10.000kg kapasitesinin altındaki merkez kontrollü, koltuklu ve karşı ağırlıklı diğer forklift tiplerinden daha fazla devrilme riski altındadır. Bu tip forkliftler arasında asansör mekanizmalı ve teleskobik bumlu gibi forklifler sayılabilir. Yandan yükleyen forkliftler de devrilme riski altındadır.

Karşı ağırlıklı asansör mekanizmalı forklift

Karşı ağırlıklı bumlu forklift

Engebesiz arazi forkliftleri sadece sağlam, düz, pürüzsüz ve hazırlanmış yüzeylerde kullanılabilmektedir. Düz olmayan yüzeyler ve rampalar bu tip forkliftlerde devrilmeye yol açabilir.

Forklift, ister engebeli ister düz arazide kullanılsın, maksimum hıza yakın bir hızda manevra yaptığında belirli bir devrilme riskine sahiptir. Bazı forkliftler, yük çatallar uygun pozisyona indirilmiş konumda taşınırken bile devrilme riski altında olabilir. Örneğin, forklift hızla seyahat ederken ani bir dönüş yaparsa, böyle bir risk söz konusu olabilir. Bu riskler, yük kaldırılmış konumda taşınırken veya forklift yüksüz iken artar.

Engebeli arazi forkliftleri kullanıldığında bile, arazideki eğrilikler, rampalar veya yumuşak zemine bağlı olarak devrilme riski olabilir.

Operatör tutucular ne zaman kullanılmalıdır?

Operatör tutucular aşağıda belirtilen durumlar dışında forkliftlerin hareket halinde olduğu her zaman kullanılmalıdır.

• Forklift operatörünün tekrar tekrar ve sıklıkla makinadan inmesi gerektiği durumlarda (örn. çatallara yük yerleştirmek ve stok seviyesini kontrol etmek için),(!!!)
• Forklift pürüzsüz, sağlam ve düz bir yüzeyde kullanıldığında (örn. beton zemin) ve
• Forkliftin hızlı kullanılmasının beklenilmediği ve yapılan işin ve çalışılan alanın niteliğine bağlı olarak devrilmenin mümkün olmadığı durumlarda operatör sınırlandırıcı kullanılmayabilir.

Operatör tutucu, forkliftin maksimum hıza yakın bir hızda dönüş yaptığında veya az hızda bile devrilme tehlikesinin bulunduğu arazi ve rampalarda takılmalıdır.

Tutucu takılmasının gerekli görülmediği zamanlarda da operatörlerin nerede tutucuyu takmaları gerektiğini gösteren önlemlerin alınması önemlidir. Forkliftin üzerine veya erişimin uygun olduğu noktalara nerede operatör tutucu takılması gerektiğini gösteren işaretler konmalıdır. Aynı zamanda, operatörler koltuk sınırlandırıcı kullanımı konusunda bilgilendirilmeli ve denetlenmelidir.

Devrilme kazalarının önlenmesi :

Forkliftleri kullanırken aşağıdaki koşulların varlığından emin olmalısınız:

• Operatörlerin yeterince eğitimli olması,
• Forkliftlerin ve üzerinde kullanıldıkları yüzeyin bakımının yapılmış olması,ve
• Kullanılma koşulları göz önünde bulundurularak, forkliftlerin uygun hızlarda kullanılması.

Bazı riskler, üzerinde çalışılacak yüzeyin ve rampanın niteliğine göre forklift seçerek ortadan kaldırılabilir veya en aza indirgenebilir. Hız sınırı koyulmalı ve gereken her yerde zorunlu koşulmalıdır. Forkliftlerin ve benzer makinaların hareketini yavaşlatmak için hız kasisleri önerilmemektedir, çünkü bunlar,düşük hızlarda bile forkliftlerin devrilme riskinin artırabilir.

Operatör tutucular için teknik şartlar

Asansörlü kısıtlayıcı sistemler için teknik şartları tanımlayan Avrupa kılavuzu hazırlanmaktadır. Bu kılavuz çıkana kadar, emniyet kemerleri ve bunlara bağlı donanımlarla ilgili teknik gereklilikler ISO 6683: 1981 tarafından kapsanmaktadır [2]. Eğer ISO 6683: 1981'i karşılayan donanımların sağlanması pratik olarak mümkün değilse ISO 3776: 1989[3] bu konuda uygun bir rehberlik sağlayacaktır.

Eylemsiz emniyet kemerleri, devrilme esnasında etkin olarak çalışmaları durumunda kullanılabilir. Bunların sağlanması, operatörleri bu ekipmanları kullanmak konusunda cesaretlendirebilir.

Kiralanan ekipman

İş Ekipmanlarını Sağlanması ve Kullanımı Yönetmeliği, 27. yönetmeliği, 4 Aralık 1998'den itibaren kullanıma sokulan ekipmanlara uygulanmaktadır. Bu yönetmelik, kiralanan ekipmanları da kapsamaktadır. Kiralamayla ilgili daha fazla bilgi almak istiyorsanız, Hiring and Leasing out of Plant: Application of PUWER 98, regulations 26 and 27 [4]'ye bakabilirsiniz.

Referanslar

[3] ISO 3776: 1989 Anchorages for seat belts in protective cabs and frames on agricultural tractors British Standard Equivalent BS 5453: 1992

[4] Hiring and leasing out of plant: Application of PUWER 98, regulations 26 and 27 MISC 156 HSE Books 1998 .