-->
Anasayfa Uzman Görüşü Haberler  Bağlantılar  Mevzuat  Galeri  Dokümanlar  İletişim Uzmanlık deneyim ekip çalışması RİSK MED
Yeni Mevzuata Göre İş Güvenliği Uzmanlığı Kriterleri ve Uygulama Esasları E-posta Yazdır
Gürbüz YILMAZ

YENİ MEVZUATA GÖRE
İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI KRİTERLERİ
VE UYGULAMA ESASLARI

Gürbüz Yılmaz
Makina Mühendisi
RİSK MED
Yönetim Kurulu Başkan Yrd.



10.06.2003 tarih ve 25134 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 4857 sayılı İş Yasası'nda iki kez değişiklik yapılmıştır. İlk değişiklik, 5763 sayılı "İş Kanunda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun" olarak 26.05.2008 tarih ve 26887 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. İkinci değişiklik ise, 01.08.2010 tarih ve 27659 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6009 Sayılı "Gelir  Vergisi Kanunu İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun" ile gerçekleştirilmiştir.

4857 sayılı İş Yasası'nın 81 inci maddesi gereğince  işverenler, devamlı olarak en az elli işçi çalıştırdıkları işyerlerinde alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi, iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi, işçilerin ilk yardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla, işyerindeki işçi sayısı, işyerinin niteliği ve işin tehlike sınıf ve derecesine göre;

a) İşyeri sağlık ve güvenlik birimi oluşturmakla,
b) Bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelini görevlendirmekle,
c) Sanayiden sayılan işlerde iş güvenliği uzmanı olan bir veya birden fazla mühendis veya teknik elemanı görevlendirmekle, yükümlüdürler.

4857 sayılı İş Yasası'nın 81 inci maddesinde belirtilen iş güvenliği uzmanları ile ilgili Yönetmelik, 27.11.2010 tarih ve 27768 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Söz konusu "İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik"; iş güvenliği uzmanlarının nitelikleri, görevlendirilmeleri, eğitimleri ve uzmanlık belgeleri ile ilgili kriterleri aşağıdaki şekilde belirlemiştir.

Buna göre; işverenlerce iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilecekler, bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak geçerli iş güvenliği uzmanı belgesine sahip olmak zorundadırlar. Yönetmelikte iş güvenliği uzmanlığı belgeleri üç sınıfa ayrılmış durumdadır. İş güvenliği uzmanlarından; (C) sınıfı belgeye sahip olanlar az tehlikeli sınıfta, (B) sınıfı belgeye sahip olanlar az tehlikeli ve tehlikeli sınıflarda, (A) sınıfı belgeye sahip olanlar ise bütün tehlike sınıflarında yer alan işyerlerinde çalışabilecekleri hükme bağlanmıştır. Ayrıca, birden fazla iş güvenliği uzmanının görevlendirilmesinin gerektiği işyerlerinde, en az bir iş güvenliği uzmanının işyerinin tehlike sınıfına uygun belgeye sahip olmasının yeterli olacağı belirtilmiştir.

(C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesi; Bakanlıkça yetkilendirilmiş iş güvenliği uzmanlığı "Eğitim Kurumu" yetki belgesi bulunan kuruluşların eğitimlerine katılarak Bakanlıkça yapılacak veya yaptırılacak sınavda başarı olan, mühendis, mimar veya teknik elemanlara (teknik öğretmeler ile üniversitelerin fen veya fen-edebiyat fakültelerinin fizik veya kimya bölümleri ve iş sağlığı ve güvenliği programı mezunları) verilmektedir.

(B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesi; (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesiyle en az üç yıl fiilen görev yaptığını iş güvenliği uzmanlığı sözleşmesi ile belgeleyen ve Bakanlıkça yetkilendirilmiş iş güvenliği uzmanlığı "Eğitim Kurumu" yetki belgesi bulunan kuruluşların eğitimlerine katılarak Bakanlıkça yapılacak veya yaptırılacak sınavda başarı olan, mühendis, mimar veya teknik elemanlara (teknik öğretmeler ile üniversitelerin fen veya fen-edebiyat fakültelerinin fizik veya kimya bölümleri ve iş sağlığı ve güvenliği programı mezunları) verilmektedir. Ayrıca, iş sağlığı ve güvenliği veya iş güvenliği yüksek lisansı yapmış olan mühendis, mimar veya teknik elemanlardan (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı sınavında başarılı olanlara verilmektedir.

(A) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesi ise; (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesiyle en az dört yıl fiilen görev yaptığını iş güvenliği uzmanlığı sözleşmesi ile belgeleyen ve  Bakanlıkça yetkilendirilmiş iş güvenliği uzmanlığı "Eğitim Kurumu" yetki belgesi bulunan kuruluşların eğitimlerine katılarak Bakanlıkça yapılacak veya yaptırılacak sınavda başarı olan, mühendis, mimar veya teknik elemanlara (teknik öğretmeler ile üniversitelerin fen veya fen-edebiyat fakültelerinin fizik veya kimya bölümleri ve iş sağlığı ve güvenliği programı mezunları) verilmektedir. Ayrıca, iş sağlığı ve güvenliği alanında en az beş yıl teftiş yapmış mühendis, mimar veya teknik eleman olan iş müfettişleri,  en az beş yıl uzman olarak çalışmış Bakanlık iş sağlığı ve güvenliği uzmanları, iş sağlığı ve güvenliği veya iş güvenliği doktorası yapmış olan mühendis, mimar veya teknik elemanlar ile Genel Müdürlük ve bağlı birimlerinde mühendis, mimar veya teknik eleman olarak en az on yıl görev yapmış olanlardan (A) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı için yapılacak sınavda başarılı olanlara verilmektedir.

Yönetmelik gereği iş güvenliği uzmanlığı eğitim programları; 180 saat teorik ve 40 saat uygulama olmak üzere toplam 220 saatten az olamaz. Teorik eğitimlerin en fazla yarısı uzaktan eğitim olarak verilebilmektedir. Buna göre 180 saatlik teorik eğitimin 90 saati (15 gün) örgün (yüz yüze) ve kalan 90 saati ise uzaktan eğitim şeklinde gerçekleştirilebilecektir. 40 saat (5 gün) süreli uygulama eğitimi ise, iş güvenliği uzmanı bulunan bir işyerinde yapılabilecektir. Eğitim programları, yetkili eğitim kurumları tarafından on iş günü öncesinden Bakanlığa onaylanmak üzere bildirilecektir.

İş güvenliği uzmanları, belgelerini aldıkları tarihten itibaren beş yıllık aralıklarla eğitim kurumları tarafından düzenlenecek bilgi yenileme eğitimine katılmak zorundadırlar. Bu eğitimin süresi 30 saatten az olamaz.

İş güvenliği uzmanları, girdikleri ilk sınavda başarılı olamamaları durumda bir sınav hakları daha bulunmaktadır. Ancak, iki sınavda da başarılı olamayanlar yeniden eğitim programına katılmak zorundadır. İş güvenliği uzmanlığı sınavlarında 100 puan üzerinden en az 70 puan alanlar başarılı sayılmaktadır.

İş güvenliği uzmanlığı eğitimine katılabilmek için mühendis, mimar ve teknik elemanların aşağıda belirtilen belge ve bilgiler ile başvuruda bulunmaları gereklidir.
  • Başvuru yapılan eğitim kurumuna hitaben yazılan ve adayın sınıfına göre hangi iş güvenliği uzmanlığı programına katılacağını belirten ve T.C. kimlik numarası ile iletişim bilgilerini içeren başvuru yazısı,
  • Adayın mühendis, mimar veya teknik eleman olduğunu gösteren diploma veya mezuniyet belgesi,
  • (A) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı eğitim programına katılacaklar için (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesi ve bu belgeyle en az dört yıl fiilen görev yaptığını gösteren belge,
  • (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı eğitim programına katılacaklar için (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesi ve bu belgeyle en az üç yıl fiilen görev yaptığını gösteren belge,
  • İş güvenliği uzmanlığı yenileme eğitim programlarına katılacaklar için geçerli mevcut belge.

Yönetmelikte iş güvenliği uzmanlarının, aşağıda belirtilen görevleri yerine getirmekle yükümlü olduğu belirtilmiştir.

  • Rehberlik ve danışmanlık:

İşyerinde yapılan çalışmalar ve işyerinde yapılacak değişikliklerle ilgili olarak tasarım, makine ve diğer teçhizatın durumu, bakımı, seçimi ve kullanılan maddeler de dâhil olmak üzere işin planlanması, organizasyonu ve uygulanması, kişisel koruyucu donanımların seçimi, temini, kullanımı, bakımı, muhafazası ve test edilmesi konularının, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına ve genel iş güvenliği kurallarına uygun olarak sürdürülmesini sağlamak için işverene tavsiyelerde bulunmak.

  • Risk değerlendirme:

Risk değerlendirmesinin yapılmasını sağlamak; gerekli çalışmaları planlayarak alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmak ve takibini yapmak.

  • Çalışma ortamı gözetimi:

Çalışma ortamının gözetimini yapmak, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği yönünden yapılması gereken periyodik bakım, kontrol ve ölçümleri planlamak ve yapılmasını kontrol etmek,
İşyerinde kaza, yangın veya patlamaların önlenmesi için mevzuata uygun çalışmalar yapmak ve uygulamaları takip etmek; doğal afet, kaza, yangın veya patlama gibi durumlar için acil durum planının hazırlanmasını sağlamak, periyodik olarak eğitimleri ve tatbikatları yaptırmak, acil durum planı doğrultusunda hareket edilmesini sağlamak.

  • Eğitim, bilgilendirme ve kayıt:

İş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini ilgili mevzuata uygun olarak planlamak ve uygulamak,
Çalışma ortamının gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve yıllık değerlendirme raporunu işyeri hekimi ile işbirliği yaparak hazırlamak.

  • İlgili birimlerle işbirliği:

İşyeri hekimi ile işbirliği yaparak iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili değerlendirme yapmak, tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme ve araştırma yaparak gerekli önleyici faaliyet planlarını hazırlamak ve uygulamaların takibini yapmak,
İşyeri hekimi ile işbirliği yaparak yıllık çalışma planını hazırlamak.

Yönetmelikte iş güvenliği uzmanlarının yetkileri ise aşağıdaki şekilde belirtilmiştir.

  • İşyeri bina ve eklentilerinde, çalışma metot ve şekillerinde veya iş ekipmanında çalışanlar açısından yakın ve hayati tehlike oluşturan bir husus tespit ettiğinde işverene bildirmek, gerekli tedbirler işveren tarafından alınmadığı takdirde durumu Bakanlığa rapor etmek,
  • İşyerinde belirlediği yakın ve hayati tehlike oluşturan bir hususun acil müdahale gerektirmesi halinde işveren veya işveren vekilinin onayını almak kaydıyla geçici olarak işi durdurmak,
  • Görevi gereği işyerinin bütün bölümlerinde iş sağlığı ve güvenliği konusunda inceleme ve araştırma yapmak, gerekli bilgi ve belgelere ulaşmak ve çalışanlarla görüşmek,
  • Görevinin gerektirdiği konularda işverenin bilgisi dahilinde ilgili kurum ve kuruluşlarla iletişime geçmek ve işyerinin iç düzenlemelerine uygun olarak işbirliği yapmak.

Tam süreli iş sözleşmesi ile görevlendirilen iş güvenliği uzmanları, çalıştıkları işyeri ile ilgili mesleki gelişmelerini sağlamaya yönelik eğitim, seminer ve panel gibi organizasyonlara katılma hakkına sahiptir. Bu gibi organizasyonlarda geçen sürelerden bir yıl içerisinde toplam beş iş günü kadarı çalışma süresinden sayılır ve bu süreler sebebiyle iş güvenliği uzmanının ücretinden herhangi bir kesinti yapılamaz.

Yönetmelikte iş güvenliği uzmanlarının yükümlülükleri ise aşağıdaki şekilde belirtilmiştir.

  • İş güvenliği uzmanları, bu Yönetmelikte belirtilen görevlerini yaparken, işin normal akışını mümkün olduğu kadar aksatmamak ve verimli bir çalışma ortamının sağlanmasına katkıda bulunmak, işverenin ve işyerinin meslek sırları, ekonomik ve ticari durumları ile ilgili bilgileri gizli tutmakla yükümlüdürler.
  • İş güvenliği uzmanı, görevlendirildiği işyerinde yapılan çalışmalara ilişkin tespit ve tavsiyelerini onaylı deftere yazmak ve işyeri hekimi ile beraber suretlerini saklamak zorundadır. İşyerinde yapılan denetimlerde, bu zorunluluğu yerine getirmediğinin tespiti halinde; iş güvenliği uzmanı Bakanlıkça yazılı olarak uyarılır. Uyarı gerektiren durumun tekrarı halinde iş güvenliği uzmanlığı belgesinin geçerliliği bir yıl süreyle askıya alınır. Belgesinin geçerliliği askıya alınanlar, Genel Müdürlük internet sayfasında ilan edilir. Bir yıl sonunda iş güvenliği uzmanının tekrar görev alabilmesi için Bakanlığın onayının alınması zorunludur.
  • İkinci fıkrada belirtilen onaylı defter; iş güvenliği uzmanı ile işveren veya işveren vekilince, gerektiğinde işyeri hekimi ile eş zamanlı olarak imzalanır. Defterin imzalanmaması veya düzenli tutulmamasından işveren veya işveren vekili sorumludur.

Yönetmelikte iş güvenliği uzmanlarının belirtilen görevlerini yerine getirmek için aşağıda belirtilen sürelerde görev yaparları gerektiği hükme bağlanmıştır.

  • Az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerine; ayda en az 12 saat, buna ilave olarak da işçi başına ayda en az 5 dakika,
  • Tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerine; ayda en az 24 saat, buna ilave olarak da işçi başına ayda en az 5 dakika,
  • Çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerine; ayda en az 36 saat, buna ilave olarak da işçi başına ayda en az 10 dakika.

Az tehlikeli sınıfta yer alan 1000 ve daha fazla işçisi olan işyerlerinde her 1000 işçi için tam gün çalışacak en az bir iş güvenliği uzmanı görevlendirilir. İşçi sayısının 1000 sayısının tam katlarından fazla olması durumunda geriye kalan işçi sayısı göz önünde bulundurularak birinci fıkrada belirtilen kriterlere uygun yeteri kadar iş güvenliği uzmanı eklenir.

Tehlikeli sınıfta yer alan 750 ve daha fazla işçisi olan işyerlerinde her 750 işçi için tam gün çalışacak en az bir iş güvenliği uzmanı görevlendirilir. İşçi sayısının 750 sayısının tam katlarından fazla olması durumunda geriye kalan işçi sayısı göz önünde bulundurularak birinci fıkrada belirtilen kriterlere uygun yeteri kadar iş güvenliği uzmanı eklenir.

Çok tehlikeli sınıfta yer alan 500 ve daha fazla işçisi olan işyerlerinde her 500 işçi için tam gün çalışacak en az bir iş güvenliği uzmanı görevlendirilir. İşçi sayısının 500 sayısının tam katlarından fazla olması durumunda geriye kalan işçi sayısı göz önünde bulundurularak birinci fıkrada belirtilen kriterlere uygun yeteri kadar iş güvenliği uzmanı eklenir.

İş güvenliği uzmanlarının görevlendirilmesinde sözleşmede belirtilen süre kadar işyerinde hizmet sunulur. Birden fazla işyeri ile kısmi süreli iş sözleşmesi yapıldığı takdirde bu işyerleri arasında yolda geçen süreler de haftalık kanuni çalışma süresinden düşülür.

Yönetmelikte daha önceki yönetmeliklerde olmayan mesleki bağımsızlık ve etik ilkeler ile ihtarlar, yetkilerin askıya alınması ve iptali ile ilgili düzenlemelere,  iş güvenliği uzmanları ve eğiticiler için ihtar tablosuna yer verilmiştir. Bunun sonucunda iş güvenliği uzmanlığı çalışmalarının denetlenmesi ve kalitesinin yükseltilmesi hedeflenmiş bulunuyor.

Ayrıca, Yönetmelikte yer alan bir geçici madde ile bu Yönetmeliğin yayımından itibaren, (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olanların üç yıl süreyle tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde, (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olanların ise dört yıl süreyle çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerinde iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilebileceği hükme bağlanmıştır.

2003 yılında 4857 sayılı İş Yasası ile gündeme gelen ve bugün üçüncüsü yürürlüğe giren Yönetmelik ile iş güvenliği uzmanlığının artık kalıcı hale gelmesine, ülkemiz için çok önemli olan iş güvenliği uzmanlığı çalışmalarının kalite ve etkinliğinin artmasına, iş kazaları ve meslek hastalıklarının azalmasına katkıda bulunması diliyoruz.